Misslagen en varianten bij euromunten herkennen
Euromunten worden in miljoenen stuks per jaar geslagen, door snelle machines en volgens strenge controles. Toch glipt er af en toe een munt door die niet is zoals ze hoort te zijn. Zo’n misslag is voor verzamelaars een boeiend buitenbeentje. Maar voor elke echte misslag circuleren er veel munten die pas achteraf beschadigd of bewerkt werden. Wie het verschil kent, voorkomt teleurstellingen.
Misslag, variant of schade?
Drie begrippen die vaak door elkaar gebruikt worden:
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Misslag | een fout die ontstaan is tijdens het slaan of bij de voorbereiding van het muntplaatje, in het munthuis |
| Variant | een bewuste of toevallige afwijking in het ontwerp of de stempel, die op een hele reeks munten voorkomt |
| Schade | alles wat na het slaan met de munt gebeurt: krassen, deuken, hitte, chemicaliën, bewerking |
Een variant is dus geen unieke munt: ze komt telkens terug op munten uit dezelfde stempel of dezelfde productie. Verwar varianten en misslagen ook niet met officiële wijzigingen, zoals de nieuwe kaart van Europa op de munten van 10 cent tot 2 euro, of met een randschrift dat in twee richtingen op de munt kan staan (zie randschrift). Dat laatste is normaal en geen fout.
De belangrijkste soorten misslagen
Excentrische slag
Bij een excentrische slag lag het muntplaatje niet goed gecentreerd tussen de stempels. Een deel van het ontwerp valt buiten de munt, en aan de andere kant blijft een stuk van het plaatje glad en zonder beeld.
Kenmerken van een echte excentrische slag:
- het onbeslagen deel is vlak en glad, zonder sporen van wegslijpen;
- de omtrek van het plaatje blijft aan die kant rond, maar zonder opstaande rand;
- het ontwerp loopt scherp af aan de rand van het plaatje, alsof het afgesneden is.
Dubbele slag
Bij een dubbele slag werd de munt twee keer geslagen, waarbij ze tussen beide slagen een beetje verschoof of draaide. Je ziet dan delen van het ontwerp twee keer, licht verschoven.
Let op: een licht “schaduw”-effect op letters of cijfers is niet altijd een dubbele slag. Het kan ook gaan om een zogenaamde stempelglijding, waarbij de stempel na de slag even tegen de munt schuift. Dat levert een vlakke, uitgesmeerde rand op letters op. Bij een echte dubbele slag zijn beide beelden volwaardig in reliëf.
Verkeerde stempel
Een munt die met een stempel van een andere waarde of een ander land geslagen werd, of waarbij de voor- en keerzijde niet bij elkaar horen, noemt men een verkeerde stempelcombinatie. Zulke fouten zijn zeldzaam, omdat munthuizen strikt gescheiden werken. Ze worden door gespecialiseerde verzamelaars zeer gezocht.
Verwant is het verkeerde muntplaatje: een munt die op een plaatje van een andere waarde werd geslagen, bijvoorbeeld een ontwerp van 10 cent op een plaatje dat voor een andere waarde bedoeld was. Kleur, diameter en gewicht kloppen dan niet met de normale munt.
Ontbrekende kern of ring bij bimetaal
De munten van 1 en 2 euro bestaan uit twee delen: een kern en een ring van een andere kleur. Bij het slaan worden ze samengeperst tot één geheel. Gaat er iets mis bij het invoeren, dan kan een munt geslagen worden met alleen de ring, of alleen de kern.
Juist hier is voorzichtigheid geboden. Een gewone munt van 2 euro kan ook na de slag uit elkaar vallen of uit elkaar gehaald worden, bijvoorbeeld door een sterke temperatuurwisseling of door mechanische kracht. Dan krijg je een losse ring en een losse kern die eruitzien als een “misslag”, maar het niet zijn.
Het verschil zit in de details:
- Bij een echte misslag met alleen een ring is de binnenrand vaak vervormd of uitgevloeid, omdat het metaal tijdens de slag naar binnen kon wegvloeien.
- Bij een uit elkaar gehaalde munt is de binnenrand van de ring strak en toont hij sporen van de verbinding met de kern. Het ontwerp tot tegen de binnenrand is volledig en scherp.
Andere misslagen
- Ontbrekend stuk (clip): een munt waaraan een stuk ontbreekt doordat het muntplaatje onvolledig uit de metalen strook werd gesneden. De rand rond de inham is glad en het ontwerp ernaast zwakker.
- Stempelbreuk: een fijne, verheven lijn of klodder op de munt, veroorzaakt door een barst in de stempel. Komt op een reeks munten terug.
- Opgevulde stempel: een deel van het ontwerp ontbreekt of is zwak, omdat vuil of vet een holte van de stempel vulde.
- Stempeldraaiing: voor- en keerzijde staan niet in de juiste stand ten opzichte van elkaar.
Hoe onderscheid je een misslag van schade achteraf?
Gebruik deze vragen als checklist:
- Is het metaal verplaatst of weggenomen? Bij een misslag is het metaal tijdens de slag geduwd. Bij schade is er vaak metaal weggeslepen, gevijld of samengedrukt, met scherpe randen of sporen van gereedschap.
- Klopt de rand? De rand van een euromunt heeft een vast profiel per waarde (glad, gekarteld, met groeven of met randschrift). Een beschadigde rand toont onderbrekingen die niet bij de slag passen.
- Is het oppervlak natuurlijk? Verkleuring door hitte, zuren of verf is nooit een misslag.
- Klopt het gewicht? Een precieze weegschaal toont snel of er metaal ontbreekt dat er wel zou moeten zijn. De officiële gewichten vind je op onze pagina over de kenmerken van de euromunten.
- Bekijk je de munt met een loep? Een vergroting van tien keer volstaat om de meeste vervalsingen van “misslagen” te ontmaskeren.
Tips voor wie misslagen verzamelt
- Koop een vermeende misslag nooit enkel op basis van een foto.
- Wees argwanend bij spectaculaire stukken die in grote aantallen worden aangeboden: echte misslagen zijn zeldzaam.
- Bewaar misslagen apart en noteer waar en wanneer je ze vond.
- Reinig ze niet: ook een misslag verliest aantrekkingskracht door poetsen (zie munten reinigen).
Twijfel je? Laat een vermeende misslag dan eerst door een ervaren verzamelaar of handelaar bekijken voor je er een hoge prijs voor betaalt of ze van de hand doet.
Dit artikel kan partnerlinks bevatten. Die hebben nooit invloed op wat we schrijven.